Jak liczymy mandaty
Arena Wyborcza zamienia sondaże poparcia na podział 460 mandatów w Sejmie. Między jednym a drugim jest siedem kroków i kilka decyzji, które trzeba było podjąć — każda z nich wpływa na wynik. Ta strona opisuje je wszystkie, razem z tym, czego model nie potrafi.
Jedno zastrzeżenie na początek, żeby nie było wątpliwości przy czytaniu tabel: to nie jest prognoza wyniku wyborów. To odpowiedź na pytanie „jak rozłożyłyby się mandaty, gdyby wybory odbyły się dziś, a ludzie zagłosowali dokładnie tak, jak deklarują w sondażach”. Wybory tak nie działają — w części Czego ten model nie potrafi piszemy dlaczego.
Spis treści
W skrócie
- Średnia ważona sondaży: większa próba i świeższe badanie ważą więcej.
- Wyniki okręgowe z 2023 r. przesunięte o zmianę poparcia w kraju (addytywnie albo proporcjonalnie).
- Progi 5% i 8% w skali kraju, potem d’Hondt osobno w każdym z 41 okręgów.
- 2000 symulacji z typowym błędem sondaży daje przedział 90% i szansę na większość.
Skąd biorą się sondaże
Podstawą są wyniki badań poparcia partyjnego publikowanych przez pracownie badawcze, zbierane w jednym arkuszu zbiorczym od 1 stycznia 2025 roku. Każdy wiersz to jedno badanie: data zakończenia, pracownia, metoda, liczebność próby i poparcie poszczególnych komitetów.
Jednej rzeczy do średniej nie dopuszczamy: wariantów. Pracownie publikują czasem dwa scenariusze tego samego badania — na przykład osobno dla sytuacji, w której jakaś partia startuje samodzielnie, i osobno dla koalicji. To ta sama pracownia, ten sam dzień i ta sama próba, więc nie jest to drugi, niezależny pomiar. Wliczenie obu dałoby jednej pracowni podwójną wagę w dniu publikacji i dwa punkty na wykresie tam, gdzie było jedno badanie.
W tabelach zobaczysz też komitety z poparciem 0,0%. Zero może oznaczać dwie różne rzeczy — że komitet wypadł w badaniach poniżej zaokrąglenia, albo że pracownie w ogóle o niego nie pytały. Agregator liczy więc osobno, ile badań w oknie faktycznie zmierzyło dany komitet, i to jest informacja, którą warto sprawdzić, zanim uzna się czyjeś zero za wynik.
Średnia ważona, nie zwykła
Pojedynczy sondaż jest obciążony dwoma błędami naraz: statystycznym (próba to nie cała Polska) oraz efektem pracowni (różne domy sondażowe systematycznie różnią się w tę samą stronę). Średnia z wielu badań redukuje jeden i drugi — ale tylko wtedy, gdy nowsze i większe badania liczą się bardziej.
Dlatego każde badanie dostaje wagę złożoną z dwóch czynników:
- liczebność próby — badanie na 2000 osobach waży dwa razy tyle, co na 1000. Gdy pracownia nie podaje liczebności, przyjmujemy 1000, czyli typową wielkość na polskim rynku;
- świeżość — waga spada o połowę co siedem dni. Sondaż sprzed tygodnia liczy się o połowę mniej niż dzisiejszy, sprzed dwóch tygodni — cztery razy mniej.
Siedem dni to decyzja, nie prawo natury. Krótszy okres półtrwania znaczyłby, że średnia skacze za każdym nowym badaniem; dłuższy — że wygładza rzeczywistą zmianę nastrojów i pokazuje stan z zeszłego miesiąca. Tygodniowy okres jest kompromisem: średnia reaguje na zmianę w ciągu tygodnia, ale nie na jedno odstające badanie.
Zanim sondaże trafią do średniej, każdy przeliczamy na poparcie wśród osób, które wskazały komitet. Pracownie różnie raportują niezdecydowanych — jedne podają ich kilkanaście procent, inne nie podają wcale — a bez tego przeliczenia badanie z wieloma niezdecydowanymi zaniżałoby średnią wszystkich partii.
Każdy komitet uśredniamy tylko po badaniach, które o niego pytały. Sondaż, w którym nowej partii nie było na liście, nie mówi, że ma ona zero poparcia — mówi, że jej nie zmierzono. Na koniec wynik jest normalizowany do 100%, żeby liczby dały się podać silnikowi mandatów.
W oknie są trzy badania: dzisiejsze na 1000 osobach (waga 1000 × 1 = 1000), sprzed siedmiu dni na 2000 osobach (2000 × 0,5 = 1000) i sprzed czternastu dni na 1000 osobach (1000 × 0,25 = 250). Badanie sprzed tygodnia, choć starsze, waży tyle samo co dzisiejsze — bo miało dwa razy większą próbę. To sprzed dwóch tygodni waży już tylko jedną dziewiątą całości.
Progi wyborcze i tryb awaryjny
Zanim dojdzie do dzielenia mandatów, trzeba sprawdzić, kto w ogóle wchodzi do podziału. Kodeks wyborczy stawia dwa progi: 5% dla komitetu partyjnego i 8% dla koalicji. Głosy komitetów, które nie przekroczyły progu, przepadają — nie przechodzą na nikogo i nie biorą udziału w niczym dalszym.
Próg liczy się w skali kraju, nie okręgu. To jest jedna z najczęstszych pomyłek w rozmowach o wyborach: partia z 12% poparcia w jednym województwie, a 2% w skali Polski, nie dostaje ani jednego mandatu nigdzie.
Ustawa mówi „co najmniej 5%”, więc porównanie jest nieostre — komitet z dokładnie 5,00% wchodzi do podziału. Brzmi to jak drobiazg, ale w kodzie trzeba było o tym pamiętać osobno: liczby zmiennoprzecinkowe w komputerze dają czasem 0,050000000000000003 tam, gdzie człowiek widzi pięć procent.
Jest jeszcze tryb awaryjny z artykułu 198 Kodeksu wyborczego, o którym mało kto pamięta, bo nigdy go nie zastosowano. Gdyby przy standardowych progach uprawniony był co najwyżej jeden komitet, progi obniża się do 3% i 5%, a sprawdzenie przeprowadza od nowa. Przepis chroni przed sytuacją, w której jedna lista bierze cały Sejm. Kalkulator go obsługuje i sygnalizuje, gdyby symulowany scenariusz go uruchomił — da się to wywołać w symulatorze, ustawiając rozdrobnienie sceny.
W dzisiejszym układzie wszystkie komitety w kalkulatorze są komitetami partyjnymi, z progiem 5% — także Koalicja Obywatelska, która po zjednoczeniu jest nazwą jednej partii, a nie koalicją w rozumieniu Kodeksu. Próg 8% pozostaje w silniku na wypadek zawiązania koalicji w przyszłych scenariuszach.
Z poparcia krajowego do okręgu
Tu jest najtrudniejszy moment całego modelu. Sondaże mierzą poparcie w skali kraju, a mandaty dzieli się w 41 okręgach — trzeba więc jakoś rozłożyć wynik krajowy na okręgi. Sama proporcja nie wystarczy: partia, która w Polsce ma 30%, w jednym okręgu ma 45%, a w innym 18%.
Punktem wyjścia są rzeczywiste wyniki okręgowe z wyborów 2023 roku według danych Państwowej Komisji Wyborczej. One zawierają w sobie całą geografię polityczną Polski — to, że Podkarpacie głosuje inaczej niż Pomorze, jest w tych liczbach zapisane i nie trzeba tego modelować osobno.
Problem w tym, że scena polityczna przestała odpowiadać tej z 2023 roku. Trzecia Droga wystartowała wtedy jako jedna lista, a dziś PSL i Polska 2050 są w sondażach mierzone osobno. Nie da się więc wprost powiedzieć, ile PSL miało w okręgu nr 1 — bo PSL wtedy tam osobno nie startowało.
Rozwiązanie nazywamy dekompozycją bazy. Dla każdego bloku z 2023 roku patrzymy, jak jego dzisiejsi spadkobiercy dzielą się w sondażach, i tą samą proporcją dzielimy jego historyczny wynik w każdym okręgu.
Trzecia Droga zdobyła w 2023 roku 14,40% w skali kraju. Przyjmijmy, że dziś PSL ma w sondażach 4%, a Polska 2050 — 2%. Cały blok to więc 6%, z czego dwie trzecie przypada PSL.
- Baza PSL w kraju: dwie trzecie z 14,40% = 9,6%.
- Przesunięcie: 4% w sondażu minus 9,6% bazy = −5,6 punktu procentowego. Tyle blok stracił w przeliczeniu na PSL.
- W okręgu, gdzie Trzecia Droga miała 12%, baza PSL to dwie trzecie z 12% = 8,0%.
- Estymacja w tym okręgu: 8,0% − 5,6 p.p. = 2,4%.
Przesunięcie dodajemy w punktach procentowych — to model nazywany Uniform Swing, „jednakowe przesunięcie”. Założenie jest takie, że partia traci albo zyskuje tyle samo punktów w każdym okręgu. To wygodne uproszczenie, które ma swoją wadę: przy dużych spadkach zaniża wynik tam, gdzie partia była najsilniejsza, a przy dużych wzrostach zawyża tam, gdzie prawie jej nie było. Dlatego dostępny jest też model proporcjonalny, który mnoży bazę przez współczynnik wzrostu zamiast dodawać punkty — na stronie głównej można porównać oba wyniki obok siebie.
Osobny przypadek to komitety, których w 2023 roku w ogóle nie było. Nie mają żadnego poprzednika, więc nie ma czego dekomponować — model przyjmuje wtedy, że ich poparcie jest rozłożone równomiernie po całym kraju, na poziomie wyniku z sondażu. To najuczciwsze założenie przy zerowej wiedzy, ale trzeba o nim pamiętać: nowa partia, która w rzeczywistości ma bazę w dużych miastach, w naszym modelu ma ją wszędzie po równo.
Metoda d’Hondta, czyli dlaczego duzi zyskują
Mandaty w okręgu dzieli się metodą d’Hondta. Mechanizm jest prosty: wynik każdej listy dzieli się kolejno przez 1, 2, 3, 4… i tak dalej. Powstaje tabela ilorazów. Mandaty dostają największe ilorazy — tyle, ile mandatów ma okręg.
| Lista | ÷ 1 | ÷ 2 | ÷ 3 | Mandaty |
|---|---|---|---|---|
| A | 45,0 (mandat) | 22,5 (mandat) | 15,0 (mandat) | 3 |
| B | 25,0 (mandat) | 12,5 | 8,3 | 1 |
| C | 18,0 (mandat) | 9,0 | 6,0 | 1 |
| D | 12,0 | 6,0 | 4,0 | 0 |
Pięć największych ilorazów to 45,0 · 25,0 · 22,5 · 18,0 · 15,0 — wyróżnione w tabeli. Trzy z nich należą do listy A.
I tu widać, o co chodzi w tej metodzie. Lista A miała 45% głosów, a dostała 3 z 5 mandatów, czyli 60%. Lista D miała 12% i nie dostała nic. Metoda d’Hondta systematycznie premiuje największe listy — nie przez błąd, tylko z konstrukcji. Im mniejszy okręg, tym efekt silniejszy: w okręgu siedmiomandatowym ustawowy próg 5% nie ma żadnego praktycznego znaczenia, bo realna poprzeczka jest dwa razy wyższa.
Dlatego na stronie każdego z 41 okręgów pokazujemy, ile procent głosów kosztował w prognozie ostatni mandat. To jest prawdziwa wysokość poprzeczki w tym okręgu — i bywa bardzo różna od pięciu procent z ustawy.
Ostatnia sprawa: remisy. Gdy dwa ilorazy są identyczne, Kodeks wyborczy każe rozstrzygnąć losowaniem. Kalkulator nie może losować, bo ta sama symulacja musiałaby dawać różne wyniki przy każdym odświeżeniu. Pierwszeństwo ma więc komitet z wyższym poparciem, a przy pełnej równości — wcześniejszy na liście komitetów. W praktyce remis na ułamkach procenta jest zdarzeniem teoretycznym.
Głosy zmarnowane
Pod każdą tabelą podajemy udział głosów zmarnowanych — oddanych na komitety, które nie przekroczyły progu krajowego. To nie jest ciekawostka statystyczna: im wyższy ten odsetek, tym bardziej podział mandatów odbiega od rozkładu poparcia, bo te same 460 mandatów dzieli się między mniejszą część wyborców.
W skali kraju liczymy ten udział z wagą liczby mandatów w okręgu — okręg dwudziestomandatowy waży w tej średniej dwadzieścia razy tyle, co jednomandatowy. Bez tego zestawienie byłoby średnią z okręgów, a nie z Polski.
Ile może się mylić średnia sondaży
Średnia wielu sondaży usuwa błąd pojedynczej pracowni, ale nie usuwa błędu, który popełniają wszystkie naraz. A ten zdarza się w każdych wyborach — zmienia się tylko jego kierunek:
| Wybory | PiS | KO | Konfederacja | Lewica |
|---|---|---|---|---|
| Sejm 2019 | +3,3 | −0,9 | −1,2 | +1,0 |
| Sejm 2023 | +0,9 | −0,7 | +1,8 | +1,4 |
| Parlament Europejski 2024 | −2,5 | −2,5 | −1,2 | +1,7 |
Skoro kierunku nie da się przewidzieć, nie korygujemy średniej „na zapas”. Sprawdziliśmy też korektę za odchylenia poszczególnych pracowni, liczoną z poprzednich wyborów — pogarszała wynik, bo te odchylenia są małe i zmieniają znak. Zamiast tego pokazujemy, co z takim błędem dzieje się z mandatami.
Liczymy 2000 symulacji. W każdej poparcie każdego komitetu przesuwamy o losowy błąd: średnio ok. 1,9 p.p. dla partii od kilku procent w górę i mniej dla najmniejszych — tyle, ile wynosił w wyborach do Sejmu 2019 i 2023, do Parlamentu Europejskiego 2024 i w I turze wyborów prezydenckich 2025. Dla każdej wersji liczymy progi i mandaty od nowa. Przy wynikach podajemy przedział, w którym mieści się 90% symulacji, oraz odsetek symulacji, w których komitet przekroczył próg. Te same przedziały widać na podstronach okręgów, a kalkulator liczy je na bieżąco dla wpisanego scenariusza, razem z szansą bloku na samodzielną większość.
Zestawienia sondaży z wynikami wyborów pochodzą z serwisu SprawdzamySondaże.pl. Przedział dotyczy wyborów „dziś” — do prawdziwych wyborów nastroje zdążą się zmienić, a tej zmiany żaden przedział nie obejmuje.
Czego ten model nie potrafi
Ta lista jest tu celowo. Model, który nie mówi, gdzie się myli, zachęca do traktowania swoich liczb poważniej, niż na to zasługują.
- Nie zna kandydatów. W polskich wyborach głosuje się na konkretne nazwisko z listy. Lokalny polityk z rozpoznawalnym nazwiskiem potrafi przyciągnąć do listy kilka punktów procentowych w swoim okręgu. Model o tym nie wie, bo sondaże partyjne tego nie mierzą.
- Nie uwzględnia różnic frekwencji. Przyjmujemy, że frekwencja rozkłada się jak w 2023 roku. Jeśli w rzeczywistych wyborach zmobilizuje się jeden elektorat, a drugi zostanie w domu, wynik będzie inny — i to jest jedna z największych możliwych rozbieżności.
- Nie przewiduje zmian na scenie. Połączenie dwóch partii, rozpad koalicji, nowa lista — każde takie zdarzenie unieważnia bazę historyczną, na której stoi cała dekompozycja. Model policzy, co mu się każe, ale jego założenia przestaną obowiązywać.
- Sondaż to deklaracja, nie głos. Część ludzi nie mówi ankieterowi prawdy, część zmienia zdanie w ostatnim tygodniu, część nie idzie głosować. Historycznie największe rozbieżności między sondażami a wynikiem dotyczyły partii ocenianych społecznie negatywnie.
- Nowe komitety rozkłada po równo. Partia bez wyniku z 2023 roku dostaje w modelu identyczne poparcie w każdym okręgu. Realnie żadna partia tak nie wygląda.
- Przedział zna tylko błąd sondaży. Losujemy błąd poparcia w skali kraju i przenosimy go do okręgów tym samym modelem co prognozę punktową. Lokalne niespodzianki — kandydat, frekwencja, przepływy między okręgami — są w przedziałach okręgowych nieobecne, więc prawdziwa niepewność w okręgu jest większa, niż pokazujemy.
Co aktualizujemy i jak często
- Sondaże — po każdej nowej publikacji pracowni. Data ostatniego badania w oknie jest podana nad każdą tabelą prognozy.
- Prognozy okręgowe — przeliczane razem z sondażami, bo z nich wynikają.
- Dane bazowe z 2023 roku — nie zmieniają się. Pochodzą z oficjalnych protokołów Państwowej Komisji Wyborczej.
Jeśli znajdziesz błąd w liczbach albo w opisie metody — napisz. Sprostowanie traktujemy jako przysługę, nie kłopot. Więcej o tym, kto prowadzi portal, jest na stronie O portalu.
